W edukowaniu na rzecz zdrowia można wyróżnić trzy zasadnicze podejścia: promocyjne, profilaktyczne i terapeutyczne W edukowaniu na rzecz zdrowia można wyróżnić trzy zasadnicze podejścia: promocyjne, profilaktyczne i terapeutyczne
W pierwszym z nich, edukacja ukierunkowana jest na zdrowie pozytywne i można ją definiować jako działania świadome i dobrowolne, prowadzące do stworzenia sposobności uczenia się zachowań, które sprzyjają zdrowiu lub modyfikowaniu dotychczasowych zachowań.
Drugie podejście edukacyjne związane jest ściśle z profilaktyką chorób. Tu punktem wyjścia jest zdrowie negatywne a celem tak rozumianej edukacji jest uniknięcie zachorowania lub przeciwdziałanie jego odległym skutkom.
Podejście terapeutyczne (edukacja terapeutyczna, edukacja pacjenta), realizowane w Akademii Walki z Rakiem, umożliwia pacjentom nabycie i utrzymanie zdolności, która pozwoli im kierować własnym życiem w sytuacji choroby. Jest to proces ciągły, zintegrowany z opieką medyczną. Prowadzona edukacja skoncentrowana jest na pacjencie. Zawiera ona m.in. rozwijanie świadomości, autoedukację i psychospołeczne wsparcie uwzględniające stan choroby, działania opiekuńcze itp. Edukacja terapeutyczna zakłada pomoc pacjentom i ich rodzinom w rozumieniu choroby i terapii, rozwinięcie współpracy z pracownikami ochrony zdrowia, która umożliwi zdrowsze życie i utrzymanie lub udoskonalenie jakości życia. Jest przykładem edukacji nieformalnej, czyli zorganizowanej formy aktywności edukacyjnej, odbywającej się poza formalnym systemem instytucji oświatowych. Charakteryzując edukację nieformalną należy powiedzieć, że:
- udział w niej jest dobrowolny;
- nastawiona jest na rozwój osobisty i doświadczenia życiowe;
- cele tworzone są wraz z jednostką;
- wartości podtrzymujące aktywność zakładają zmianę, kładą nacisk na poprawę;
- nastawiona jest na potrzeby i zainteresowania uczestników;
- aktywność oparta jest na doświadczeniach życiowych;
- stosowane metody oparte są na doświadczeniu, obserwacji, eksperymencie, refleksji;
- uczący sam siebie ocenia;
- respektowane są potrzeby jednostki;
- indywidualne osiągnięcia nie są określane przez ocenę.
W związku z powyższym, należy zaznaczyć, że w odniesieniu do osób chorych przewlekle, celem nadrzędnym edukacji terapeutycznej jest ułatwienie zmiany zachowań, poprawa stanu zdrowia, powrót do sprawności, samodzielnego radzenia sobie. Podejście terapeutyczne powinno być zorientowane na pacjenta, czyli charakteryzować się:
- partnerskim traktowaniem;
- respektowaniem wartości, preferencji i potrzeb pacjenta;
- uwzględnianiem kontekstu społeczno-ekonomicznego chorego;
- wspólnym określaniem celów;
- angażowaniem jednostki w proces podejmowania decyzji;
- wyzwalaniem odpowiedzialności za własne zdrowie;
- szeroką, rzetelną informacją;
- wsparciem emocjonalnym;
- angażowaniem rodziny pacjenta;
- łagodzeniem lęku, strachu.
Ważne wydaje się, aby w procesie edukacji terapeutycznej wykorzystywać metody aktywizujące, których istotą jest:
- przenoszenie akcentu z procesu nauczania na proces uczenia się;
- uwzględnianie emocjonalnego aspektu tego procesu;
- stwarzanie uczącym się przestrzeni do samodzielnego myślenia i działania.
Tak więc uczestnicy spotkań mogą podejmować decyzje dotyczące przebiegu, modyfikacji procesu uczenia się; wywierać aktywny wpływ na wszystko co dzieje się w grupie; negocjować treści i formy uczenia się; zgłaszać własne potrzeby dotyczące wiedzy i umiejętności. Osoba prowadząca zajęcia jest zaś organizatorem procesu doświadczania, współplanującą z grupą jej aktywność i koordynującą realizację wspólnego planu działania.
Jedną z kompleksowych, zgodnych z powyższymi przesłankami, metod pracy z pacjentami nad zmianą ich zachowań jest koncepcja C. Simontona. W metodzie tej, praca początkowo koncentruje się głównie na redukcji lęku, tak aby pacjent odczuwał nadzieję i wytworzył pozytywne oczekiwania wobec życia, zdobyciu kontroli i możliwości wpływania na przebieg choroby. Pobudza to w pacjentach silną, rzeczywistą wolę życia, co przekłada się na wewnętrzną mobilizację zasobów oraz aktywne uczestnictwo w dążeniu do zdrowia. Wszystkie te czynniki są ze sobą wzajemnie powiązane i tworzą tzw. „spiralę zdrowia”. Pracując z pacjentem nad zmianą zachowań zdrowotnych, należy być szczególnie wrażliwym na indywidualną analizę ich dotychczasowego życia i czynników, które mogły być odpowiedzialne za rozwinięcie się choroby. Należy brać pod uwagę nawyki żywieniowe, aktywność fizyczną, proporcje pracy i wypoczynku, poziom stresu itp. Ponadto należy brać pod uwagę osobowość chorego, moment pojawienia się choroby i wyznawany system wartości. Opisana powyżej metoda, jest podstawową metodą pracy z chorymi onkologicznie w Akademii Walki z Rakiem.
Należy również pamiętać, że Akademia Walki z Rakiem jest istotną grupą wsparcia dla osób chorych onkologicznie, gdyż cechuje ją:
- wspólne doświadczenie uczestników grupy;
- udzielanie wzajemnej pomocy;
- zasada wspomagającego (korzyść z pomocy członkom grupy odnosi również pomagający);
- związek różnicujący (w grupie łatwiej jest wzmocnić poczucie własnej normalności, co przyspiesza porzucenie dawnych nieskutecznych zachowań);
- grupowa siła woli i wiara;
- wymiana informacji.
Wydaje się, że Akademia Walki z Rakiem, ze swoją ofertą trafnie wpisuje się w potrzeby osób chorych onkologicznie i ich rodzin. Uczęszczanie na zajęcia dostarcza choremu niezbędnej wiedzy na temat mechanizmów choroby, niezdrowych na jej temat przekonań i obala stereotypowe myślenie. Daje choremu poczucie „brania spraw w swoje ręce”, aktywności w chorobie oraz możliwość skonfrontowania swoich problemów z innymi ludźmi. Należy pamiętać, że w grupie osób z podobnym problemem łatwiej mówić o swoich lękach, problemach, konfliktach. Wypowiedziany problem przyjmuje konkretna postać, jest zidentyfikowany, co ułatwia jego rozwiązanie. Dzieląc się swoimi trudnościami z innymi, uczestnik przestaje być sam, ma słuchaczy, a cierpienie przez niego przeżywane nie ma charakteru cierpienia niszczącego człowieka. | 
